Ημερολόγιο ρεπεράζ VI

 

Κάπου στην Εύβοια

Μεσημέρι Αυγούστου· ανάμεσα στη γλυκιά εξάντληση από το μπάνιο, τη νύστα και την πλήξη. Θέλω να μηρυκάσω όλες τις μπαγιάτικες κοινοτοπίες περί καλοκαιριού, όμως φέτος, ίσως για πρώτη φορά, δε βρίσκω τις λέξεις και κυρίως τη διάθεση. Δυστυχώς αγαπητέ Καμύ, το καλοκαίρι είναι αήττητο. Η ζέστη, ειδικά στην Αθήνα, είναι ανίκητη.

Μάλλον γερνάω, γιατί λαχταρώ να έρθει ο χειμώνας. Δεν αντέχω άλλο, να κοιμάμαι με κλιματισμό, να ξυπνάω σαν κατεψυγμένη μπριζόλα, να πονάει το άθλιο σάρκιο μου, σε σημεία που δε φανταζόμουν ποτέ, πως μπορεί να πάθεις ψύξη. Αφορμές για γκρίνια μίζερου μεσήλικα. Παρατηρώ τη θάλασσα· το θρόισμα των κυμάτων είναι από τ' αριστουργήματα της φύσης. Το άρωμα της παλίρροιας, λυτρωτικό χάδι. Σε ξεφυλλίζει, αφαιρεί τα περιττά από το μυαλό και το σώμα, ξεδιψάει την ακοή, υφαίνει μια μεθυστική αρμονία με τη σιωπή.

"Ο κόσμος συνήθως συγχέει τις προθέσεις με τ' αποτελέσματα. Νομίζει ό,τι αρκεί να' χεις καλά αισθήματα για να κάνεις καλή ποίηση. [...] Και χειροκροτούν με καλή πίστη όπου βρίσκουν τις λέξεις "δίκιο" ή "ελευθερία" είτε για μεγάλη ποίηση πρόκειται είτε για πεζολογική φλυαρία. [...] Κακά τα ψέματα, όταν οι ιδέες είναι που βαρύνουν σε μια ποίηση κι όχι ο τρόπος που διατυπώνονται οι ιδέες, σημαίνει ότι οι βάρβαροι έφτασαν".
Οδυσσέας Ελύτης,  «Συν τοις άλλοις: 37 συνεντεύξεις» , εκδόσεις  Ύψιλον.

Το μέρος δεν είναι Καραΐβική ή κάποιο νησί. Παρ' όλα αυτά, το να βρίσκεσαι μακριά από τη φυλακή της πρωτεύουσας είναι ευτυχία. Την αγαπώ την Αθήνα, αλλά έχει ελαττώματα (για να το πω κομψά), που πλέον δεν αντέχω. Πρώτα απ' όλα τη φασαρία. Η ηχορρύπανση -κάθε είδους- μ' εξαντλεί. Γυρίζω τις σελίδες από το βιβλίο που κάνω πως διαβάζω. Κοιτάζω τη φωτογραφική μηχανή. Πάλι λέω στον εαυτό μου, πως δεν τράβηξα ούτε μια φωτογραφία της προκοπής.

Βγαίνω από το σπίτι, κατεβαίνω στην παραλία. το κύμα φιλάει τα πόδια μου, γλυκιά ανατριχίλα. Πέφτω με τα ρούχα. Για κάποιο ανεξήγητο λόγο, αυτή η βουτιά είναι πιο απολαυστική από εκείνη πριν λίγες ώρες. Γιατί; Ίσως γιατί έκανα αταξία· παρέκαμψα το πρέπον. Σκέφτομαι, πόσο ανακουφιστικό θα ήταν, στην καθημερινότητα μας, να είχαμε μικρές ευκαιρίες ανυπακοής και σκανδαλιάς. Μικρές βαλβίδες αποσυμπίεσης μέσα στην ατελείωτη θητεία της ρουτίνας.

Ως συνήθως, σκέφτομαι με όρους ρομαντικής κομεντί. Ξαπλώνω στη σκιά. Ο ορίζοντας είναι το ιδανικό εναρκτήριο κάδρο. Το soundtrack μπαίνει αργά, σβήνει απαλά τον ψίθυρο των κυμάτων. Μια γυναίκα μπαίνει στο κάδρο, από τα δεξιά. Περπατάει προς τη θάλασσα. Αφού μπει, ένας άνδρας τρέχει - μπαίνει αριστερά στο κάδρο- και βουτάει. Μεσαίο· παίζουν, αγκαλιάζονται, φιλιούνται με πάθος. Που καταλήγει η σκηνή; Ίσως σε μια παραλλαγή του ίσως ωραιότερου κινηματογραφικού φιλιού·  μεταξύ Burt Lancaster και  Deborah Kerr στο From Here to Eternity.

Και καταλήγουμε στο αιώνιο ερώτημα. Χρώμα ή ασπρόμαυρο; Ο Orson Welles ήταν φανατικά υπέρ του δεύτερου. Όπως είπε και κάποιος, το χρώμα είναι πεζογραφία, ενώ το ασπρόμαυρο ποίηση. Σε μια ιδανική εκδοχή του κόσμου, πιθανόν όλες μου οι ταινίες να ήταν ασπρόμαυρες. Οι σκιές, η χρήση του contrast, οι υφές, δε χρειάζονται κουλτούρικες ερμηνείες κι εξηγήσεις. Ίσως η αληθινή φύση της πραγματικότητας να είναι ανάμεσα στο μαύρο και το άσπρο, και τα χρώματα που βλέπουμε, να είναι παραμορφώσεις, μια πάθηση του εγκεφάλου.

Βαθυστόχαστες ρηχότητες, ασύμβατες με το χώρο και το χρόνο. Επιστρέφω στο σπίτι. Μετά από ένα γρήγορο ντους, πέφτω στο κρεβάτι. Εδώ και καιρό, νιώθω πως βρίσκομαι σε τέλμα, στεγνός από έμπνευση. Έχω πάθει εμμονή, με το να βρω φρέσκιες ιδέες. Καινούργιες ταινίες, βιβλία, δίσκους, κόμικς, οτιδήποτε. Ή για να είμαι ειλικρινής, έναν καινούργιο τρόπο να τα βλέπω, να τ' αγγίζω. Τα καταφέρνω; Λίγα πράγματα. Ίσως απλά να ξαναμοιράζω την τράπουλα· κάτι είναι κι αυτό. 

Φυλακισμένος σε έννοιες, όπως αισθητική τελειότητα, εικαστική ευαισθησία, βιωματική αμεσότητα, και κυρίως, συμπαντική ειρωνεία. Τι μπορείς να κάνεις; Απλά επιστρέφεις στο μαύρο πίνακα. Ακονίζω τα ρήματα, στιλβώνω τα επίθετα, συνθέτω πλάνα, σαν μπονσάι. Πλάνα που δε θα γυριστούν ποτέ. Έχει σημασία; Καμία. Ακόμα και η παρατήρηση απλά για την παρατήρηση έχει τη γλύκα της. Να προσπαθείς να διακρίνεις τη μυστική ζωή των ανθρώπων, των ζώων, γιατί όχι, και των πραγμάτων.

Μια γκρίζα ξάπλωσε στην αυλή. Με παρατηρεί βαριεστημένα. Είμαι σίγουρος πως έχει δεκάδες μυστικές ζωές, παραπάνω από εννιά. Και όλες, πολύ πιο συναρπαστικές από τη δική μου. Τι να κάνει όταν κοιμάμαι; Ίσως είναι κατάσκοπος ή αρχηγός αίρεσης. Με νανουρίζει τρυφερά η σκέψη. Υπάρχει κάτι πιο μυστηριώδες από την κρυφή ζωή των γατών; 

Διηγήματα εμπνευσμένα από ταινίες

The Public Eye (1992)

 Υπάρχει ένας φωτογράφος, εντελώς διαφορετικός από οποιονδήποτε άλλον στην πόλη. Εμφανίζεται πάντα, μετά από ένα φόνο ή ατύχημα. Λες και είναι υπάλληλος του θανάτου· ξέρει πάντα που να πάει. Η αστυνομία τον ξέρει, κάποιες φορές συνεργάζεται μαζί του. Τραβάει τέσσερις με πέντε λήψεις. Όσο ειδεχθές κι αν είναι το έγκλημα, σε κάθε του φωτογραφία, δίνει πίσω στα θύματα κάτι από την αξιοπρέπεια και την ανθρωπιά τους. Πιο σπάνια, και λίγη ομορφιά.

Ο φωτογράφος δεν έχει οικογένεια, φίλους, πάθη· παρά μόνο ελάχιστους γνωστούς. Το διαμέρισμά του μοιάζει με μουσείο φωτογραφίας. Η κρεβατοκάμαρα είναι ο σκοτεινός θάλαμος εδώ και δεκαετίες. Κοιμάται στο σαλόνι. Μυρωδιά χημικών, δεκάδες ρολά φιλμ κρεμασμένα σε κάθε δωμάτιο· σαν τρόπαια από σαφάρι. Είναι λακωνικός, δε γελάει ποτέ. Δεν το κάνει για τα χρήματα, ούτε έχει κάποιο φετίχ με το θάνατο και τη βία. Κάποιοι λένε πως ψάχνει το τέλειο κάδρο, την τέλεια αντανάκλαση του τέλους.

Δεν έχει καλλιτεχνικές φιλοδοξίες, αν και προσπάθησε να εκδώσει ένα λεύκωμα. Πολύ μακάβριο για τους εκδοτικούς οίκους. Κάποιες γκαλερί ενδιαφέρθηκαν, όμως, του ζητούσαν περισσότερα από όσα μπορούσε να δώσει. Ήθελαν να γράψει μερικά λόγια για τον κατάλογο της έκθεσης. Ο ίδιος αρνήθηκε κατηγορηματικά. 

"Οι φωτογραφίες μου τα λένε όλα". 

Σε κάποιες δεν είχε ούτε τίτλους. Κοιμάται τη μέρα, ξυπνάει μόλις ο ήλιος δύσει. Νυκτόβιο ζώο, ξέρει να διασχίζει την μικροπανίδα της πόλης. Ίσως το μυαλό του να πιάνει τις συχνότητες των απελπισμένων, των απελπιστικά μόνων. Κάποια στιγμή τον ρώτησαν τι φωτογραφίζει.

"Νεκρή φύση".

Η ρουτίνα πάντα η ίδια. Μια κούπα καφέ, δύο τσιγάρα. Θα συρθεί μέχρι το σαράβαλο -που τρίζει χειρότερα από τις κλειδώσεις του-, ραδιόφωνο χαμηλά. Η τσάντα γεμάτη φιλμ. Αυστηρά αναλογικά, και πάντα ασπρόμαυρο. Η ζωή βρίσκεται ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο· στις δεκάδες αποχρώσεις του γκρι, τις υφές. Όλα όσα χρειάζεται να ξέρεις, ανάμεσα στο φως και τις σκιές. Βρήκε τον πρώτο στόχο. Ανεβαίνει τις σκάλες, η πόρτα ανοιχτή. Το φλας χαιδεύει το άψυχο σώμα. Ύστερα, με μια απαλή κίνηση, της κλείνει τα μάτια. 

Το αυτοκίνητο σταματάει έξω από το κλειστό μπαρ. Η επιγραφή είναι μαδημένη· ραγισμένα τζάμια, σκόνη, το πάτωμα γεμάτο σπασμένα μπουκάλια. Η μνήμη ζωντανεύει το μέρος. Ηχώ μουσικής και του αρώματος της. Να τον περιμένει στο γραφείο της· να τον ακούει με περιέργεια, να τον ρωτάει, να δείχνει πως νοιάζεται. Τα εννοούσε; Ή απλά ήταν άλλο ένα αναλώσιμο μέσο για τη σαγήνη της; Δεν έχει σημασία πια. Η σιλουέτα της γλιστράει μέσα στους συλλογισμούς του, στα ασπρόμαυρα κάδρα και τ' αρνητικά. Το πέρασμά της αφήνει κραγιόν, αλκοόλ και στάχτες τσιγάρου.

Όσο κι αν προσπάθησε, δεν κατάφερε να ξορκίσει τη μορφή της. Επιστρέφει πάντα, λαθρεπιβάτης στα όνειρά του. Για λίγα δευτερόλεπτα, ώστε να μολύνει με χρώματα το ασπρόμαυρο σύμπαν του. Το απόγευμα θα ξυπνήσει διψασμένος. Στην ίδια σκηνή του εγκλήματος, που κανείς δε θα φωτογραφίσει ούτε θα καταγράψει. Γιατί δεν υπάρχει θύτης και θύμα ή μάλλον είναι το ίδιο πρόσωπο. Ένα σκουριασμένο φάντασμα. Γύρω του, περιγράμματα, όχι από κιμωλία, αλλά από κόκκινο κραγιόν. Οι ζωές που θα μπορούσε να ζήσει.  

Το μελάνι πότισε τον ουρανό. Τα ίδια ρούχα. Καφές, τσιγάρα. Πριν κλείσει την πόρτα πίσω του, παρατηρεί τα κρεμασμένα ρολά φιλμ. Μπαίνει στο αυτοκίνητο, το χτυποκάρδια της βροχής δυναμώνει. Αναρωτιέται· όταν πεθάνει, ποιος θα τον φωτογραφίσει; Κανείς δεν θα είναι τόσο καλός όσο ο ίδιος. Ίσως πρέπει να σκηνοθετήσει τη δική του "νεκρή φύση", για παν ενδεχόμενο. Καγχάζει στην ιδέα, βάζει μπροστά και φεύγει.